Waarheid in tijden van sociale media

Dit voorjaar wilden we een serie bijeenkomsten houden, waarin de vraag, hoe je de waarheid kunt communiceren in onze tijd centraal staat. Een zekere vorm van desinformatie is er natuurlijk altijd geweest, maar de mate waarin dat nu mogelijk is en ook gebeurt is nieuw. Via Facebook en Twitter kan zelfs een broodje aap-verhaal in no time wereldnieuws worden. De kranten staan vol van Russische pogingen om de publieke opinie in andere landen te beïnvloeden, maar het lijdt natuurlijk geen twijfel, dat de Russen daarin zeker niet de enige zijn. “Mit gutem Propaganda ist alles zu machen”, sprak de minister van propaganda van Hitler-Duitsland ooit. Hij bedacht voor zijn tijd nieuwe en gruwelijke methodes, maar zou zijn vingers hebben afgelikt bij de mogelijkheden die nu voorhanden zijn. “Wat is waarheid” luidde de beroemde vraag zo’n tweeduizend jaar geleden. Het lijkt erop, dat we het nu niet meer over de waarheid kunnen hebben, maar over “wiens waarheid” en de kans dat wie de meeste macht heeft, ook het meeste aanspraak op “waarheid“ kan maken is niet denkbeeldig. Hoe gaan we daarmee om. Daarover zullen verschillende sprekers het dit voorjaar hebben:

5 maart: dr. Wilken Veen, “Wat betekent de waarheid spreken”

We beginnen met een essay van Dietrich Bonhoeffer uit 1944: “Was heisst die Wahrheit sagen”. Waar we nu tussen alle fake news wanhopig op zoek zijn naar waarheid, maakt hij ons duidelijk, dat er ook ‘keiharde waarheden’ zijn, die mensen kapot kunnen maken en dat altijd de vraag gesteld moet worden, wie heeft het recht om de waarheid te eisen, en of je die ook moet spreken als die gebruikt zal worden om er onrecht mee te plegen.

  1. Wilken Veen is predikant van het Leerhuis Amsterdam

19 maart: dr. Bart Voorsluis, De macht van het internet en de filosofie van Foucault

Een openbare ruimte waarin iedereen vrij met elkaar kan communiceren  een publieke sfeer vrij  macht. Internet leek dit ideaal van Jürgen Habermas dichtbij te brengen.    

Maar het is anders gelopen. Neoliberale opvattingen hebben ook beslag gelegd op onze publieke communicatie, met een dubbel gevolg. Niet alleen de monopolisering van de cyberspace door enkele grote bedrijven. Maar ook de afwijzing van de  verantwoordelijkheid voor de inhoud ervan. Dat is een vreemde paradox, waarvan de waarheid het slachtoffer dreigt te worden. Hoe is het zover gekomen en is het nog te keren? De inzichten van Michel Foucault kunnen daarbij behulpzaam zijn.

  1. Bart Voorsluis is emeritus-filosoof van de VU.

2 april: dr. Willem van der Meiden,  Bezette taal, bevrijdende taal, alternatieve feiten

De tekst van de lezing.

  1. Willem van der Meiden is oud-hoofdredacteur van Hervormd Nederland en secretaris van de K.H. Miskotte Stichting.
Advertenties